ตารางอายุครรภ์ 40 สัปดาห์ แต่ละช่วงลูกโตแค่ไหน แม่ต้องตรวจอะไรบ้าง

พอรู้ว่าตั้งครรภ์ คำถามแรกมักเป็นว่าตอนนี้กี่สัปดาห์แล้ว คำถามถัดมาคือแล้วสัปดาห์นี้ต้องทำอะไรบ้าง บทความนี้เรียงให้ดูทั้ง 40 สัปดาห์ว่าแต่ละช่วงลูกพัฒนาไปถึงไหน แม่มักรู้สึกอย่างไร และมีการตรวจอะไรที่ต้องทำในช่วงนั้น เพื่อให้วางแผนล่วงหน้าได้ ไม่ใช่รู้ตัวอีกทีตอนเลยกำหนดไปแล้ว

อายุครรภ์นับจากวันแรกของประจำเดือนครั้งสุดท้าย ไม่ได้นับจากวันที่ตั้งครรภ์จริง วิธีนับแบบนี้ทำให้อายุครรภ์มากกว่าอายุของตัวอ่อนราวสองสัปดาห์ ซึ่งเป็นเรื่องปกติและเป็นมาตรฐานที่ใช้กันทั่วโลก

ไตรมาสแรก สัปดาห์ที่ 1 ถึง 13

ช่วงสร้างอวัยวะ เป็นช่วงที่ตัวอ่อนไวต่อยาและสารเคมีมากที่สุด

• สัปดาห์ 1 ถึง 4 ยังไม่รู้ตัวว่าท้อง ตัวอ่อนเพิ่งฝังตัว บางคนมีเลือดออกกะปริดกะปรอยเล็กน้อยตอนฝังตัวแล้วเข้าใจผิดว่าเป็นประจำเดือน
• สัปดาห์ 5 ถึง 8 หัวใจเริ่มเต้น ตรวจพบได้จากอัลตราซาวด์ราวสัปดาห์ที่ 6 ถึง 7 · แม่เริ่มแพ้ท้อง คัดเต้านม ปัสสาวะบ่อย
• สัปดาห์ 9 ถึง 13 อวัยวะหลักครบแล้ว ลูกยาวราว 7 ถึง 8 เซนติเมตร · ช่วงนี้คือช่วงที่ควรฝากครรภ์ให้เรียบร้อย

ตรวจอะไรบ้าง ตรวจเลือดชุดฝากครรภ์ กรุ๊ปเลือด ความเข้มข้นเลือด คัดกรองธาลัสซีเมีย ซิฟิลิส ไวรัสตับอักเสบบี เอชไอวี · อัลตราซาวด์ยืนยันอายุครรภ์ ซึ่งช่วงนี้แม่นที่สุด · คัดกรองดาวน์ซินโดรมทำได้ตั้งแต่สัปดาห์ที่ 11 ถึง 13

ไตรมาสสอง สัปดาห์ที่ 14 ถึง 27

ช่วงที่แม่ส่วนใหญ่สบายตัวที่สุด แพ้ท้องทุเลา ยังไม่หนักท้องมาก

• สัปดาห์ 14 ถึง 18 เริ่มเห็นท้องชัด ลูกยาวราว 15 เซนติเมตร
• สัปดาห์ 18 ถึง 22 เริ่มรู้สึกลูกดิ้น ท้องแรกมักรู้สึกช้ากว่าท้องหลัง · เป็นช่วงที่ตรวจอัลตราซาวด์ดูโครงสร้างอวัยวะอย่างละเอียด
• สัปดาห์ 24 ถึง 27 ลูกหนักราว 600 ถึง 900 กรัม ได้ยินเสียงจากภายนอกแล้ว

ตรวจอะไรบ้าง อัลตราซาวด์ดูความผิดปกติของอวัยวะราวสัปดาห์ที่ 18 ถึง 22 · คัดกรองเบาหวานขณะตั้งครรภ์ราวสัปดาห์ที่ 24 ถึง 28 · ฉีดวัคซีนคอตีบ ไอกรน บาดทะยัก ตามที่แพทย์แนะนำ

ไตรมาสสาม สัปดาห์ที่ 28 ถึง 40

ช่วงที่ลูกโตเร็วที่สุดและต้องเฝ้าระวังมากที่สุด

• สัปดาห์ 28 ถึง 32 ลูกหนักราว 1 ถึง 1.8 กิโลกรัม · เริ่มนับลูกดิ้นทุกวัน
• สัปดาห์ 33 ถึง 36 ลูกกลับหัวส่วนใหญ่ในช่วงนี้ · แม่มักปวดหลัง นอนไม่หลับ ปัสสาวะบ่อยขึ้นอีก
• สัปดาห์ 37 ถึง 40 ถือว่าครบกำหนดแล้ว คลอดช่วงนี้ถือว่าปกติ · ลูกหนักราว 2.8 ถึง 3.5 กิโลกรัม
• เกิน 40 สัปดาห์ ยังไม่ถือว่าผิดปกติทันที แต่ต้องติดตามใกล้ชิดขึ้น โดยทั่วไปไม่ปล่อยให้เกิน 42 สัปดาห์

ตรวจอะไรบ้าง ฝากครรภ์ถี่ขึ้นเป็นทุก 2 สัปดาห์ แล้วเป็นทุกสัปดาห์เมื่อใกล้คลอด · เพาะเชื้อ Group B Streptococcus ราวสัปดาห์ที่ 36 · ประเมินท่าของลูกและน้ำหนักโดยประมาณ

นับลูกดิ้นอย่างไรให้ถูก

ตั้งแต่ราวสัปดาห์ที่ 28 ควรนับลูกดิ้นทุกวัน วิธีที่ใช้กันคือหลังอาหารแต่ละมื้อ นอนตะแคงซ้ายแล้วนับ ถ้าใน 1 ชั่วโมงลูกดิ้นน้อยกว่า 3 ครั้ง หรือรู้สึกว่าดิ้นน้อยลงกว่าที่เคยเป็นอย่างชัดเจน ให้ไปโรงพยาบาลทันที ไม่ต้องรอถึงวันนัด

ข้อควรระวังคืออย่ารอให้ลูกหยุดดิ้นสนิทก่อนค่อยไป การดิ้นที่ลดลงชัดเจนคือสัญญาณที่ต้องรีบตรวจแล้ว

อาการที่ต้องไปโรงพยาบาลทันที ไม่ว่าอายุครรภ์เท่าไร

• เลือดออกทางช่องคลอด ไม่ว่าจะมากหรือน้อย
• น้ำเดิน มีน้ำใสไหลออกมาไม่หยุด คุมไม่ได้เหมือนปัสสาวะ
• ปวดหัวรุนแรง ตาพร่ามัว จุกแน่นใต้ลิ้นปี่ บวมที่หน้าและมือ กลุ่มอาการนี้อาจเป็นครรภ์เป็นพิษ ซึ่งอันตรายทั้งแม่และลูก
• ลูกดิ้นน้อยลงชัดเจนหรือไม่ดิ้นเลย
• ปวดท้องเป็นพัก ๆ ถี่ขึ้นเรื่อย ๆ ก่อนอายุครรภ์ 37 สัปดาห์ อาจเป็นการเจ็บครรภ์คลอดก่อนกำหนด
• ไข้สูง ร่วมกับหนาวสั่น

สิ่งที่ควรรู้เรื่องความแม่นของการนับ

การนับจากประจำเดือนครั้งสุดท้ายแม่นเฉพาะคนที่รอบเดือนสม่ำเสมอราว 28 วัน ถ้ารอบเดือนไม่แน่นอน จำวันไม่ได้ หรือเพิ่งหยุดยาคุมมา อายุครรภ์ที่นับได้อาจคลาดเคลื่อนเป็นสัปดาห์

ในกรณีแบบนั้น การวัดขนาดตัวอ่อนด้วยอัลตราซาวด์ในไตรมาสแรกแม่นยำกว่ามาก และเมื่อวัดแล้วแพทย์มักยึดวันกำหนดคลอดจากอัลตราซาวด์เป็นหลัก ไม่กลับไปใช้วันที่นับจากประจำเดือนอีก

บทความนี้ให้ความรู้ทั่วไป ไม่ใช่คำแนะนำเฉพาะบุคคล การฝากครรภ์และการตรวจตามช่วงอายุครรภ์ควรทำตามแผนของแพทย์หรือพยาบาลผดุงครรภ์ที่ดูแลคุณ