ลุกขึ้นเร็ว ๆ แล้วหน้ามืด ใจสั่น หัวใจเต้นเร็ว เกิดจากอะไร อันตรายไหม

ผู้หญิงวัยกลางคนเล่าว่า เวลานั่งยอง ๆ อยู่แล้วลุกพรวดขึ้นมา หรือลุกจากเตียงตอนเช้าเร็ว ๆ จะรู้สึกหน้ามืดวูบ ตาลาย ใจสั่น หัวใจเต้นเร็วขึ้นมาครู่หนึ่งแล้วค่อย ๆ หาย เธอกลัวว่าจะเป็นโรคหัวใจ อาการแบบนี้พบได้บ่อยมากและส่วนใหญ่เป็นปฏิกิริยาปกติของร่างกาย แต่บางกรณีก็เป็นสัญญาณที่ควรตรวจเพิ่ม มาดูกันว่าเกิดอะไรขึ้นในร่างกายตอนที่เราลุกขึ้น

ทำไมลุกเร็วแล้วหน้ามืดและใจสั่น

เวลาเราลุกขึ้นยืน แรงโน้มถ่วงดึงเลือดส่วนหนึ่งลงไปคั่งที่ขาและช่วงล่างของร่างกาย ทำให้เลือดที่ไหลกลับเข้าหัวใจและขึ้นไปเลี้ยงสมองลดลงชั่วขณะ ความดันโลหิตจึงตกลงเล็กน้อย ร่างกายมีระบบอัตโนมัติที่ตอบสนองทันทีด้วยการบีบหลอดเลือดและเร่งให้หัวใจเต้นเร็วขึ้น เพื่อดันเลือดกลับขึ้นไปเลี้ยงสมองให้พอ

ช่วงจังหวะที่หัวใจเร่งความเร็วนี่เองที่เรารู้สึกเป็นใจสั่นหรือหัวใจเต้นแรง และถ้าความดันตกมากพอ ก็จะรู้สึกหน้ามืดตาลายก่อนที่ร่างกายจะปรับได้ ในคนปกติกระบวนการนี้เกิดเร็วมากและอาการหายไปในไม่กี่วินาที

ภาวะความดันตกเวลาเปลี่ยนท่า

ถ้าความดันตกมากเกินหรือร่างกายปรับตัวช้า จะเรียกว่าภาวะความดันโลหิตต่ำเวลาเปลี่ยนท่า ทำให้หน้ามืดชัดเจน บางคนถึงกับเป็นลม สาเหตุที่พบบ่อยได้แก่

• ขาดน้ำ ดื่มน้ำน้อย เสียเหงื่อมาก ท้องเสีย หรืออากาศร้อน
• ยาบางชนิด โดยเฉพาะยาลดความดัน ยาขับปัสสาวะ ยาต่อมลูกหมาก และยานอนหลับบางตัว
• อายุมาก ระบบปรับความดันทำงานช้าลง
• เบาหวานที่เป็นมานาน ซึ่งกระทบเส้นประสาทที่ควบคุมความดัน
• นอนนาน ๆ หรือเพิ่งหายป่วย ร่างกายยังปรับตัวไม่ดี

ในคนอายุน้อยบางราย หัวใจเต้นเร็วขึ้นมากผิดปกติเวลายืน ร่วมกับใจสั่น เหนื่อย หน้ามืด เป็นภาวะเฉพาะที่ต้องให้แพทย์ประเมิน แต่พบไม่บ่อย

สัญญาณที่ควรพบแพทย์

• เป็นลมหมดสติจริง ๆ โดยเฉพาะถ้าล้มจนบาดเจ็บ หรือเป็นลมขณะออกแรงหรือขณะนอน
• เจ็บแน่นหน้าอก หรือใจสั่นเต้นรัวไม่หยุด ขณะมีอาการ
• หน้ามืดใจสั่นบ่อยขึ้นเรื่อย ๆ หรือเป็นทั้งที่ไม่ได้เปลี่ยนท่า
• มีโรคหัวใจอยู่เดิม หรืออายุมาก
• อ่อนเพลีย ซีด ถ่ายดำ ซึ่งอาจบ่งชี้ภาวะซีดหรือเสียเลือดที่ทำให้หน้ามืดง่าย

ดูแลตัวเองอย่างไร

• เปลี่ยนท่าช้า ๆ จากนอนให้นั่งก่อน นั่งสักครู่แล้วค่อยยืน อย่าลุกพรวด
• ดื่มน้ำให้พอ โดยเฉพาะอากาศร้อนหรือช่วงออกกำลังกาย
• ขยับขาก่อนลุก กระดกข้อเท้าหรือบีบน่องสักครู่ ช่วยดันเลือดกลับขึ้นมา
• ระวังหลังอาบน้ำอุ่นนาน ๆ หรือยืนนิ่งนาน ซึ่งทำให้เลือดคั่งที่ขา
• ถ้าสงสัยว่าเป็นจากยา อย่าหยุดยาเอง ให้ปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกรเรื่องการปรับยา

อาการหน้ามืดใจสั่นเวลาลุกเร็ว ส่วนใหญ่คือร่างกายกำลังปรับความดันให้ทัน เป็นเรื่องปกติที่จัดการได้ด้วยการลุกช้าลงและดื่มน้ำให้พอ แต่ถ้าเป็นบ่อย เป็นลม หรือมีอาการหัวใจร่วม อย่าปล่อยผ่าน ให้ไปหาหมอ ข้อมูลนี้เป็นความรู้เพื่อความเข้าใจ ไม่ใช่การวินิจฉัยแทนแพทย์ผู้ตรวจ